Art Xəbərlər

Qədim Böyük Çin səddi heç sağ qalmadı

Min sülaləsi (1368-1644) dövründə tikilmiş Böyük Çin səddinin bir hissəsi zəlzələdən sonra dağıldı. Yeraltı təkanların gücü 6,9 bal olub. Bu, dünyaca məşhur müdafiə strukturunun dağıdılması ilk dəfə deyil. RAS-ın Uzaq Şərq Tədqiqatları İnstitutunun direktoru Aleksey Maslov uzun müddət davam edən bərpa işləri nəticəsində dağıdılan ərazinin əhəmiyyətini etiraf edib.

Mənfi iki metr

"Çinin şimal-qərbindəki Qansu əyalətinin Şandan qraflığında, zəlzələnin episentrindən 114 kilometr aralıda yerləşən Böyük Çin səddinin iki metri uçdu", - Global Times xəbər verir.

Azərbaycan - Baş nazirin müavini Şahin Mustafayevin sədrliyi ilə Su Ehtiyatlarından Səmərəli İstifadə Komissiyasının 15-ci iclası keçirilib.

Zəlzələdən sonra hakimiyyət nümayəndələri struktura baxış keçirib və dağıntı yerini aşkar ediblər. Artıq ilkin mühafizənin qurulması mümkün olub, təmir-bərpa işləri aparılır.

Zəlzələ əhalinin az məskunlaşdığı ərazidə baş verib, lakin yeraltı təkanlar bir neçə böyük şəhərdə hiss olunub. Ölənlər barədə məlumat verilməsə də, 9 nəfər xəsarət alıb.

Qansu Əyalət Seysmik Agentliyinin rəhbəri Şi Yuçenq mediaya bildirib ki, ən yaxın yaşayış məntəqəsi zəlzələnin episentrindən 40 kilometr aralıdadır. Bu ərazidə təkanlar tez-tez baş verir, ona görə də yerli sakinlər onlarla mübarizə aparmağa öyrəşiblər.

Şinin sözlərinə görə, yoxsulluqla mübarizə zamanı sakinlərin evləri müasirləşdirilib və ya təmir edilib. İndi bütün binalar zəlzələyə davamlıdır ki, bu da güclü zəlzələlər zamanı qurbanların sayını minimuma endirməyə imkan verdi.

2012-ci ilin avqustunda ölkənin şimalındakı Hebey əyalətində yerləşən Böyük Çin səddinin 36 metrlik hissəsi güclü yağışlar nəticəsində uçub. Yerli hakimiyyət orqanlarının məlumatına görə, Min sülaləsi (1368-1644) dövründə də ucaldılmış divarın bu hissəsi zəif qorunub saxlanılmışdır. Həmin vaxt İnterfaks xəbər verir ki, onun çoxdan təmirə ehtiyacı var idi.

Böyük Çin səddi tikiləndə

Böyük Çin səddinin ilk hissələrinin tikintisi eramızdan əvvəl 3-cü əsrdə başladı. Lakin dövrümüzə qədər gəlib çatmış divar əsasən Min sülaləsi dövründə (1368-1644) tikilmişdir.

Əsrlər boyu divarın davamlı tikilməsi və bərpası xalqın və dövlətin gücünü tükətmişdir. Üstəlik, onun müdafiə strukturu kimi dəyəri şübhə doğururdu. Düşmənlər zəif möhkəmləndirilmiş əraziləri asanlıqla tapdılar.

Qing İmperiyası dövründə (1644-1911) zamanın təsiri altında divar demək olar ki, dağıldı. Onun Pekin yaxınlığındakı kiçik bir hissəsi qaydasında saxlanılırdı. 1984-cü ildə Böyük Çin səddinin bərpasına başlanıldı. O, Çin və xarici şirkətlər, habelə fərdi şəxslər tərəfindən maliyyələşdirilib.

Görülən işlərə baxmayaraq, turistik yerlərdən uzaqda yerləşən divar qalıqları hələ də xarabalıqdadır. Müdafiə strukturunun bütövlüyü avtomobil və dəmir yollarının tikintisi ilə də təhdid edilir.

"Simvolik dəyər"

Rusiya Elmlər Akademiyasının Uzaq Şərq Tədqiqatları İnstitutunun direktoru Aleksey Maslov müsahibəsində qeyd edib ki, turistlərin adətən getdiyi Böyük Çin səddinin iki ən məşhur bölməsi zədələnməyib.

“Bu gün Böyük Çin Səddi dediyimiz şey qədim divar deyil. Formal olaraq, mənbələrə görə, Böyük Çin Səddi eramızdan əvvəl II əsrdə tikilmişdir, lakin o, ümumiyyətlə sağ qalmamışdır. O, gildən və daşdan tikilib və praktiki olaraq yuyulub, onun kiçik hissələri yeni divardan çox uzaqda görünə bilər "deyə ekspert izah etdi.

Bildirib ki, divarın bizə qədər gəlib çatan hissələri XIV-XV əsrlərdə ucaldılıb. Lakin müdafiə strukturlarının bu bölmələri "eynilə ciddi şəkildə məhv edildi" və bərpa edildi. Maslov qeyd edib ki, əcnəbilərin bu gün gördükləri ilə bağlı hələ də mübahisələr var - "bu, hələ də remeykdir, yoxsa həqiqətən köhnə divar qalıqlarıdır".

"Bu, daha çox simvolik dəyərdir" dedi RAS Uzaq Şərq İnstitutunun direktoru.

O, əlavə edib ki, divarın zəlzələ nəticəsində bir hissəsi uçan hissəsi turistlər tərəfindən bəyənilmir. Gəzinti yollarından uzaqda yerləşir. Divarın bu parçası çox az bərpa olunduğundan, “arxeologiya baxımından tarixi dəyərə” malikdir. “Bu baxımdan... bu, tarixi divardır, az bərpa olunub”, - ekspert yekunlaşdırıb.

Onun sözlərinə görə, hələ müəyyən etmək lazımdır ki, divar adi qaydada dağılıb, “yəni öz fəaliyyətini dayandırıb, yoxsa divarın xarici bəzəyi dağılıb”. Maslov izah edib ki, divarlar əsasən daş üzərində qurulub, kənarda isə yıxıla bilən hamar daş plitələrlə işlənir.

Qədim Böyük Çin səddi heç sağ qalmadı